Wymagania rynku UE dla producentów oświetlenia

WAŻNE DLA PROJEKTANTA

Jakie formalności musi spełnić latarnia, żeby w ogóle można było ją umieścić w projekcie?

Rynek oświetleniowy w Unii Europejskiej jest dziś regulowany przez rozbudowany zestaw norm, dyrektyw i procedur oceny zgodności. Producent, który wprowadza oprawy oświetleniowe (w tym te na słupach) na rynek, musi spełnić zarówno wymagania obowiązkowe, jak i rosnącą grupę wymagań dobrowolnych, często pojawiających się w przetargach. Oprócz tego, produkt musi być zgodny z wymogami rozporządzeń, zarówno Komisji Europejskiej, jak i krajowymi. Poniżej dowiesz się, co jest istotne, aby latarnie, które projektujesz przy ulicy mogły w ogóle zostać wyprodukowane i dostarczone na inwestycję, a potem mogły służyć użytkownikom przez wiele lat.

1. Wymagania obowiązkowe

A. Wymagania dla opraw oświetleniowych

Pierwsza grupa wymagań to te wynikające bezpośrednio z przepisów, a więc dyrektyw i rozporządzeń Unii Europejskiej, oraz ustaw i rozporządzeń krajowych.

Najważniejsze z tych przepisów dotyczą m.in. znakowania, bezpieczeństwa, instrukcji użytkowania i utylizacji wyrobu.

Dyrektywy UE regulujące wymogi dla produktów oświetleniowych to:

• LVD 2014/35/UE – mówi o bezpieczeństwie elektrycznym instalacji niskonapięciowych
• EMC 2014/30/UE – mówi o kompatybilności elektromagnetycznej
• RoHS 2011/65/UE – mówi o ograniczeniu stosowania substancji niebezpiecznych

Pozostałe wybrane przepisy, które musi spełniać produkt:

• GPSR 2023/988 Rozporządzenie PE i Rady UE w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów
• Rozporządzenie 874/2012 Rozporządzenie KE UE w sprawie etykietowania energetycznego
• Ustawa o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku Dz. U. 2016 poz. 542
• Ustawa o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów Dz.U. 2025 poz. 1826
• Ustawa o systemie oceny zgodności Dz. U. 2002 nr 166 poz. 1360

Powyższym towarzyszy jeszcze szereg aktów wykonawczych.

Każde urządzenie elektryczne, w tym źródło światła musi być zarejestrowane w bazie EPREL¹. Przykład etykiety energetycznej dla produktów Elmarco jest tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/06/Elew-LP_LU_KD_1270532_ELM-12_EPREL.pdf

Producent wyrobów oświetleniowych musi prowadzić dokumentację produktu, na którą składają się m.in.:

• Deklaracja zgodności CE
• Raporty i protokoły z badań do znakowania CE
• Instrukcje użytkowania, demontażu i utylizacji wyrobów
• Analiza ryzyk

Przykładowe deklaracje zgodności CE znajdziecie tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/06/14-1-Wla-dekl-alu-ELEW-4_DWU.pdf, instrukcje natomiast np. tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/07/ELEW_WAY_od_30_IN-2025_03_12.pdf

Wymienione przepisy te przywołują szereg norm zharmonizowanych, które należy wziąć pod uwagę projektując wprowadzenie na rynek np. latarnię parkową czy uliczną.

Najważniejsze normy dla opraw oświetleniowych to

• PNEN IEC 605981 – wymagania ogólne i badania
• PNEN IEC 605982xx – wymagania szczegółowe dla różnych typów opraw
• PNEN IEC 61547 – kompatybilność elektromagnetyczna
• PNEN IEC 61347213 – bezpieczeństwo sterowników LED
• PNEN 6100032 – emisja harmonicznych
• PNEN 62471 – bezpieczeństwo fotobiologiczne
• PNEN IEC 63000 – dokumentacja RoHS
• PNEN 62493 – pola elektromagnetyczne
• PNEN IEC/IEEE 820791 – instrukcje użytkowania

B. Wymagania dla słupów oświetleniowych

Słupy oświetleniowe muszą spełnić jednak dodatkowe wymogi dot. oświetlenia przestrzeni publicznych, w tym dróg. Zgodnie z przepisami, m.in. rozporządzeniem CPR (305/2011) oraz krajowym prawodawstwem słupy oświetleniowe zaliczane są do wyrobów budowlanych.

W związku z tym muszą spełniać wymogi odpowiednich norm:

• EN 40-5:2002 (PN-EN 40-5:2004) Szczegółowe wymagania dotyczące stalowych słupów oświetleniowych
• EN 40-6:2002 (PN-EN 40-6:2004) Szczegółowe wymagania dotyczące aluminiowych słupów oświetleniowych

Producent jest zobowiązany do prowadzenia dokumentacji, w tym posiadać certyfikat stałości właściwości użytkowych (wydany przez jednostkę notyfikowaną, np. akredytowaną przez PCA²). Na podstawie tego certyfikatu producent musi wystawić dla słupa Deklarację Właściwości Użytkowych (DWU), a także posiadać raporty z badań dotyczących m.in. spoin spawalniczych, powłok, odporności korozyjnej, itd.

Certyfikat stałości właściwości użytkowych Elmarco możecie zobaczyć tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/05/Group-96.jpg i tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2025/12/ZETOM-certyfikat-ALU.jpg , a przykładową DWU tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/06/14-3-Wla-dekl-alu-ELEW-3_DWU.pdf

C. Wymogi ekoprojektu (Ecodesign)

Kolejną grupą wymagań obowiązkowych są wymagania środowiskowe dla produktów. Określa je Dyrektywa 2019/125/WE oraz Rozporządzenia KE 2019/2020 + 2021/340 + 2021/341.
Regulują one szczegółowe wymagania dotyczące wytwarzania, etykietowania i informowania o cechach środowiskowych produktów. Na producencie ciąży obowiązek przebadania produktu elektrycznego pod kątem energoefektywności oraz zadbanie o rejestrację w bazie EPREL i nadanie odpowiedniej etykiety energetycznej.

2. Wymagania dobrowolne (rynkowe i przetargowe)

To grupa wymogów niewynikających bezpośrednio z przepisów prawa, lecz coraz częściej pojawiających się w przetargach publicznych w obszarze Unii Europejskiej.

Z wymogów technicznych najczęściej pojawiają się takie, dotyczące:

• Strumienia świetlnego np. żywotność oprawy L90B10 dla 100.000 h³
• Współczynnika ULOR⁴na poziomie 0%
• Posiadania certyfikacji ENEC / ENEC+⁵dla produktu
• Certyfikacja standardu ZHAGA⁶dla produktu
• Gwarancje na produkt rzędu 20 lat i więcej
• … i inne

To wymagania niewynikające z prawa, ale często decydujące o wyborze produktu.

A. Certyfikaty środowiskowe i jakościowe (dobrowolne)

• EPD⁷ – Environmental Product Declaration
• Deklaracja środowiskowa typu III (ISO 14025, EN 15804).
• PEP⁸ – Product Environmental Profile
• Deklaracja środowiskowa dla sektora elektrycznego.
• DarkSky Approved⁹
• Certyfikacja opraw ograniczających zanieczyszczenie światłem.

Zestawienie cech wymogów środowiskowych przedstawia poniższa tabela:

3. Podsumowanie

Aby produkt oświetleniowy mógł funkcjonować na rynku UE, przed jego producentem stoi szereg wymogów i regulacji, zarówno tych obowiązkowych, wymaganych prawem (dyrektywy i rozporządzenia UE, prawodawstwo krajowe), jak i tych obecnie dobrowolnych (certyfikacja ENEC/ENEC+, ZHAGA, certyfikacja środowiskowa EPD / PEP / DarkSky).

Oczywiście nie ma nic za darmo. Podczas gdy spełnienie wymogów obowiązkowych nie podlega dyskusji i musi być wkalkulowane w działalność producenta, natomiast spełnienie dodatkowych wymogów, tych dobrowolnych, często oznacza dla podmiotu dodatkowy koszt, i to niemały. Przykładowo koszt wykonania czynności do certyfikacji ENEC / ENEC+ to rząd 100.000 zł dla produktu (bądź rodziny produktów) i konieczność okresowej aktualizacji (koszt kilku tysięcy złotych). Koszt wykonania badań i raportów do certyfikatów środowiskowych, np. EPD to kolejne ok. 40.000 – 60.000 zł dla produktu (bądź rodziny produktów). Wymagają one wykonania szeregu skomplikowanych procedur dot. m.in. określenia cyklu życia produktu.

4. Zakończenie

Wymogi i regulacje powstały oczywiście po to, aby zapewniać użytkownikom produktów i przestrzeni, w której te produkty funkcjonują bezpieczeństwo i komfort. W miarę rozwoju cywilizacyjnego dbamy o coraz więcej aspektów, m.in. o ochronę zdrowia i środowiska, w tym zapewnienie możliwości niezakłóconego korzystania z przestrzeni przez zwierzęta, również nocne.

Obecnie tematyka i proces uzyskania certyfikatów ENEC / ZHAGA / EPD są nieznane lub słabo znane większości podmiotów produkujących oświetlenie, a tym bardziej inwestorów, decydentów i projektantów. Firmy dopiero zaczynają interesować się tego typu certyfikatami, a proces certyfikacji jest kosztowny i skomplikowany, co wydaje się ograniczać zainteresowanie, zwłaszcza wśród mniejszych przedsiębiorstw.

Firmy produkcyjne są już obciążone wieloma obowiązkami związanymi z certyfikacją i raportowaniem działań ekologicznych, co powoduje niechęć do kolejnego obowiązku certyfikacyjnego. Certyfikacja ENEC/ENEC+ jest coraz szerzej podejmowana przez producentów, chociaż obecnie wciąż tylko duże firmy mogą sobie pozwolić na certyfikowanie wielu produktów.

Certyfikaty środowiskowe natomiast (najczęściej EPD) posiadają zazwyczaj tylko najwięksi producenci światowi (m.in. Signify / Philips, Zumtobel, ERCO).

W sektorze MŚP certyfikaty EPD posiada lub przygotowuje obecnie zaledwie kilka firm w Polsce i Europie¹⁰.

Tutaj pojawia się pytanie, czy wpisywanie wymagań dotyczących certyfikacji dobrowolnej (np. ENEC/ENEC+, ZHAGA) oraz dodatkowo wymóg posiadania certyfikacji środowiskowej (np. EPD, PEP, DarkSky) do każdego możliwego przetargu publicznego na oświetlenie danej przestrzeni naprawdę ma sens? Czy biurokracja i koszty z tym związane faktycznie działają na korzyść użytkownika i środowiska?

A dlaczego to jest ważne dla projektanta, inwestora?

Ponieważ to projektant sporządza dokumentację projektową, w tym opis techniczny i STWiORB, inwestor ma wpływ na SIWZ, które to dokumenty są podstawą do przeprowadzania przetargów.

Tam właśnie powstają teksty i parametry określające wymagania dla konkretnych produktów / wyrobów do zastosowania w danej inwestycji.

Przypisy

1. European Product Registry for Energy Labelling (Europejski Rejestr Produktów do celów Etykietowania Energetycznego), https://energy-label.ec.europa.eu
2. Polskie Centrum Akredytacji, https://www.pca.gov.pl
3. Taki parametr trwałości oznacza, że średni strumień świetlny oprawy zachowa co najmniej 90% wartości początkowej, a maksymalnie 10% diod w oprawie może świecić poniżej wyznaczonego poziomu L90 po 100.000 godzin.
4. Upward Light Output Ratio – określa procent strumienia świetlnego, jaki oprawa emituje w górną półprzestrzeń.
5. ENEC / ENEC+ – europejski certyfikat i znak jakości i bezpieczeństwa dla produktów elektrotechnicznych, przyznawany przez niezależne, akredytowane jednostki notyfikujące. Znak ENEC potwierdza, że oprawa oświetleniowa spełnia wymagania norm EN i została przebadana w niezależnym laboratorium. Niezależnie od tego, czy produkt posiada znak ENEC/ENEC+, i tak wiadomo, że jest on bezpieczny, gdyż musi spełniać szereg rygorystycznych wymagań stawianych przez wymogi obowiązkowe, nałożone prawem unijnym i krajowym. Znak ENEC+ rozszerza ten zakres o testy jakości i trwałości, obejmujące m.in. parametry świetlne, stabilność w czasie oraz warunki środowiskowe Więcej tutaj: https://enec.com
6. Zhaga / Zhaga D4i, standaryzacja modułów LED i interfejsów. Celem Zhaga jest zapewnienie wymienności komponentów między różnymi producentami, co ułatwia modernizacje, serwis i przedłuża cykl życia opraw. Standardy Zhaga wspierają również inteligentne oświetlenie, m.in. poprzez złącza Zhaga-D4i dla czujników i sterowników. Więcej tutaj: https://zhagastandard.org
7. Więcej informacji np. tutaj: https://epd.org.pl/co-to-jest-epd/
8. Więcej informacji tutaj: https://pep-ecopassport.org/en/
9. Więcej o programie tutaj: https://darksky.org/what-we-do/darksky-approved/
10. Dane z czerwca 2026.