WAŻNE DLA PROJEKTANTA
Jakie formalności musi spełnić latarnia, żeby w ogóle można było ją umieścić w projekcie?
Rynek oświetleniowy w Unii Europejskiej jest dziś regulowany przez rozbudowany zestaw norm, dyrektyw i procedur oceny zgodności. Producent, który wprowadza oprawy oświetleniowe (w tym te na słupach) na rynek, musi spełnić zarówno wymagania obowiązkowe, jak i rosnącą grupę wymagań dobrowolnych, często pojawiających się w przetargach. Oprócz tego, produkt musi być zgodny z wymogami rozporządzeń, zarówno Komisji Europejskiej, jak i krajowymi. Poniżej dowiesz się, co jest istotne, aby latarnie, które projektujesz przy ulicy mogły w ogóle zostać wyprodukowane i dostarczone na inwestycję, a potem mogły służyć użytkownikom przez wiele lat.
1. Wymagania obowiązkowe
A. Wymagania dla opraw oświetleniowych
Pierwsza grupa wymagań to te wynikające bezpośrednio z przepisów, a więc dyrektyw i rozporządzeń Unii Europejskiej, oraz ustaw i rozporządzeń krajowych.
Najważniejsze z tych przepisów dotyczą m.in. znakowania, bezpieczeństwa, instrukcji użytkowania i utylizacji wyrobu.
Dyrektywy UE regulujące wymogi dla produktów oświetleniowych to:
- LVD 2014/35/UE – mówi o bezpieczeństwie elektrycznym instalacji niskonapięciowych
- EMC 2014/30/UE – mówi o kompatybilności elektromagnetycznej
- RoHS 2011/65/UE – mówi o ograniczeniu stosowania substancji niebezpiecznych
Pozostałe wybrane przepisy, które musi spełniać produkt:
- GPSR 2023/988 Rozporządzenie PE i Rady UE w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów
- Rozporządzenie 874/2012 Rozporządzenie KE UE w sprawie etykietowania energetycznego
- Ustawa o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku Dz. U. 2016 poz. 542
- Ustawa o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów Dz.U. 2025 poz. 1826
- Ustawa o systemie oceny zgodności Dz. U. 2002 nr 166 poz. 1360
Powyższym towarzyszy jeszcze szereg aktów wykonawczych.
Określone grupy produktów elektrycznych, w tym źródła światła muszą być zarejestrowane w bazie EPREL[1]. Przykład etykiety energetycznej dla produktów Elmarco jest tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/06/Elew-LP_LU_KD_1270532_ELM-12_EPREL.pdf
Producent wyrobów oświetleniowych musi prowadzić dokumentację produktu, na którą składają się m.in.:
- Raporty i protokoły z badań do znakowania CE
- Instrukcje użytkowania, demontażu i utylizacji wyrobów
- Analiza ryzyk
- Deklaracja zgodności CE
Przykładowe deklaracje zgodności CE znajdziecie tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/06/14-1-Wla-dekl-alu-ELEW-4_DWU.pdf, instrukcje natomiast np. tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/07/ELEW_WAY_od_30_IN-2025_03_12.pdf
Wymienione przepisy te przywołują szereg norm zharmonizowanych, które należy wziąć pod uwagę projektując wprowadzenie na rynek np. latarnię parkową czy uliczną.
Najważniejsze normy dla opraw oświetleniowych to
- PN‑EN IEC 60598‑1 – wymagania ogólne i badania
- PN‑EN IEC 60598‑2‑xx – wymagania szczegółowe dla różnych typów opraw
- PN‑EN IEC 61547 – kompatybilność elektromagnetyczna
- PN‑EN IEC 61347‑2‑13 – bezpieczeństwo sterowników LED
- PN‑EN 61000‑3‑2 – emisja harmonicznych
- PN‑EN 62471 – bezpieczeństwo fotobiologiczne
- PN‑EN IEC 63000 – dokumentacja RoHS
- PN‑EN 62493 – pola elektromagnetyczne
- PN‑EN IEC/IEEE 82079‑1 – instrukcje użytkowania
B. Wymagania dla słupów oświetleniowych
Latarnie oświetleniowe muszą spełnić jednak dodatkowe wymogi dot. oświetlenia przestrzeni publicznych, w tym dróg. Latarnia składa się ze słupa oświetleniowego (z wysięgnikiem lub bez), oprawy świetlnej i fundamentu (może być osobnym elementem, lub zintegrowanym ze słupem). Zgodnie z przepisami, m.in. rozporządzeniem CPR (305/2011) oraz krajowym prawodawstwem słupy oświetleniowe zaliczane są do wyrobów budowlanych.
W związku z tym muszą spełniać wymogi odpowiednich norm:
- EN 40-5:2002 (PN-EN 40-5:2004) Szczegółowe wymagania dotyczące stalowych słupów oświetleniowych
- EN 40-6:2002 (PN-EN 40-6:2004) Szczegółowe wymagania dotyczące aluminiowych słupów oświetleniowych
Producent jest zobowiązany do prowadzenia dokumentacji, zgodnie z zatwierdzoną (akredytowaną) Zakładową Księgą Produkcji (ZKP), w tym posiadać certyfikat stałości właściwości użytkowych (wydany przez jednostkę notyfikowaną, np. akredytowaną przez PCA ). Na podstawie tego certyfikatu producent musi wystawić dla słupa Deklarację Właściwości Użytkowych (DWU), a także posiadać raporty z badań dotyczących m.in. spoin spawalniczych, powłok, odporności korozyjnej, itd.
Certyfikat stałości właściwości użytkowych Elmarco możecie zobaczyć tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/05/Group-96.jpg i tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2025/12/ZETOM-certyfikat-ALU.jpg , a przykładową DWU tutaj: https://www.elmarco.pl/wp-content/uploads/2024/06/14-3-Wla-dekl-alu-ELEW-3_DWU.pdf
C. Wymogi ekoprojektu (Ecodesign)
Kolejną grupą wymagań obowiązkowych są wymagania środowiskowe dla produktów. Określa je Dyrektywa 2019/125/WE oraz Rozporządzenia KE 2019/2020 + 2021/340 + 2021/341.
Regulują one szczegółowe wymagania dotyczące wytwarzania, etykietowania i informowania o cechach środowiskowych produktów. Na producencie ciąży obowiązek przebadania produktu elektrycznego pod kątem energoefektywności oraz zadbanie o rejestrację w bazie EPREL i nadanie odpowiedniej etykiety energetycznej.
2. Wymagania dobrowolne (rynkowe i przetargowe)
To grupa wymogów niewynikających bezpośrednio z przepisów prawa, lecz coraz częściej pojawiających się w przetargach publicznych w obszarze Unii Europejskiej.
Z wymogów technicznych najczęściej pojawiają się takie, dotyczące:
• Strumienia świetlnego np. żywotność oprawy L90B10 dla 100.000 h
• Współczynnika ULOR na poziomie 0%
• Posiadania certyfikacji ENEC / ENEC+ dla produktu
• Certyfikacja standardu ZHAGA dla produktu
• Gwarancje na produkt rzędu 20 lat i więcej
… i inne
To wymagania niewynikające z prawa, ale często decydujące o wyborze produktu.
Należy tutaj zaznaczyć, że certyfikat ENEC/ENEC+ jest dobrowolnym certyfikatem typu 5, obejmującym badanie produktu, nadzór nad produkcją i okresowe kontrole. Dopuszczalne jest spełnienie wymogów stawianych produktom poprzez równoważne, niezależne od organizacji ENEC badania, potwierdzone odpowiednimi protokołami.
A. Certyfikaty środowiskowe i jakościowe (dobrowolne)
• EPD – Environmental Product Declaration
Deklaracja środowiskowa typu III (ISO 14025, EN 15804).
• PEP – Product Environmental Profile
Deklaracja środowiskowa dla sektora elektrycznego.
• DarkSky Approved
Certyfikacja opraw ograniczających zanieczyszczenie światłem.
Zestawienie cech wymogów środowiskowych przedstawia poniższa tabela:
| Cecha | EPD (Environmental Product Declaration) | PEP (Product Environmental Profile) | DarkSky Approved Program |
| Nazwa | Environmental Product Declaration | Product Environmental Profile | DarkSky Approved Lighting Program |
| Metodologia / norma | ISO 14025, EN 15804 (dla sektora budowlanego) | Specyficzna metodologia dla sektora elektrycznego i elektronicznego. | Wytyczne DarkSky International dotyczące ograniczania zanieczyszczenia światłem |
| Zakres | Wszystkie branże (głównie budownictwo, przemysł, infrastruktura) | Przemysł elektryczny i elektroniczny. | Oświetlenie zewnętrzne (oświetlenie uliczne, architektoniczne, mieszkaniowe i komercyjne) |
| Podstawa analizy | Life Cycle Assessment (LCA). Szacowanie cyklu życia | Life Cycle Assessment (LCA) Szacowanie cyklu życia | Zgodność z normami oświetlenia przyjaznego dla ciemnego nieba (osłonięcie opraw, temperatura barwowa i rozsył światła) |
| Cel | Transparentność środowiskowa produktu, wsparcie dla zielonego budownictwa | Transparentność środowiskowa w sektorze elektrycznym i elektronicznym | Ograniczenie zanieczyszczenia światłem, efektywność energetyczna i ochrona nocnego nieba |
| Certyfikacja | Publikowane w programach EPD, np. The International EPD System, ECO Platform. | Certyfikowane przez organizację PEP Ecopassport | Zatwierdzone przez DarkSky International |
| Obowiązek formalny | Dobrowolne (w niektórych przypadkach wymagane, np. w zielonym budownictwie) | Dobrowolne (często wymagane w przemyśle elektrycznym) | Dobrowolne (coraz częściej wymagane w projektach oświetlenia zewnętrznego) |
3. Podsumowanie
Aby produkt oświetleniowy mógł funkcjonować na rynku UE, przed jego producentem stoi szereg wymogów i regulacji, zarówno tych obowiązkowych, wymaganych prawem (dyrektywy i rozporządzenia UE, prawodawstwo krajowe), jak i tych obecnie dobrowolnych (certyfikacja ENEC/ENEC+, ZHAGA, certyfikacja środowiskowa EPD / PEP / DarkSky).
Oczywiście nie ma nic za darmo. Podczas gdy spełnienie wymogów obowiązkowych nie podlega dyskusji i musi być wkalkulowane w działalność producenta, natomiast spełnienie dodatkowych wymogów, tych dobrowolnych, często oznacza dla podmiotu dodatkowy koszt, i to niemały. Przykładowo koszt wykonania czynności do certyfikacji ENEC / ENEC+ to rząd 100.000 zł dla produktu (bądź rodziny produktów) i konieczność okresowej aktualizacji (koszt kilku tysięcy złotych). Koszt wykonania badań i raportów do certyfikatów środowiskowych, np. EPD to kolejne ok. 40.000 – 60.000 zł dla produktu (bądź rodziny produktów). Wymagają one wykonania szeregu skomplikowanych procedur dot. m.in. określenia cyklu życia produktu.
4. Zakończenie
Wymogi i regulacje powstały oczywiście po to, aby zapewniać użytkownikom produktów i przestrzeni, w której te produkty funkcjonują bezpieczeństwo i komfort. W miarę rozwoju cywilizacyjnego dbamy o coraz więcej aspektów, m.in. o ochronę zdrowia i środowiska, w tym zapewnienie możliwości niezakłóconego korzystania z przestrzeni przez zwierzęta, również nocne.
Obecnie tematyka i proces uzyskania certyfikatów ENEC / ZHAGA / EPD są słabo znane większości podmiotów produkujących oświetlenie, a tym bardziej inwestorów, decydentów i projektantów. Firmy dopiero zaczynają interesować się tego typu certyfikatami, a proces certyfikacji jest kosztowny, skomplikowany i czasochłonny, co wydaje się ograniczać zainteresowanie, zwłaszcza wśród mniejszych przedsiębiorstw.
Firmy produkcyjne są już obciążone wieloma obowiązkami związanymi z certyfikacją i raportowaniem działań ekologicznych, co powoduje niechęć do kolejnego obowiązku certyfikacyjnego. Certyfikacja ENEC/ENEC+ jest coraz szerzej podejmowana przez producentów, chociaż obecnie wciąż tylko duże firmy mogą sobie pozwolić na certyfikowanie wielu produktów. Należy też zwrócić uwagę na fakt, że certyfikacja ENEC/ENEC+ jest dobrowolna i dopuszczalne są równoważne certyfikaty lub badania. Zapis wymuszający stosowanie konkretnego rodzaju certyfikacji jest ograniczeniem, może wskazywać na konkretnego producenta, a tym samym może stanowić naruszenie interesu prawnego innych producentów.
Certyfikaty środowiskowe natomiast (najczęściej EPD) posiadają zazwyczaj tylko najwięksi producenci światowi (m.in. Signify / Philips, Zumtobel, ERCO).
W sektorze MŚP certyfikaty EPD posiada lub przygotowuje obecnie zaledwie kilka firm w Polsce i Europie . Tutaj naturalnie nasuwa się również pytanie o dopuszczenie do obrotu wyrobów pochodzących z Chin.
Tutaj pojawia się pytanie, czy wpisywanie wymagań dotyczących certyfikacji dobrowolnej (np. ENEC/ENEC+, ZHAGA) oraz dodatkowo wymóg posiadania certyfikacji środowiskowej (np. EPD, PEP, DarkSky) do każdego możliwego przetargu publicznego na oświetlenie danej przestrzeni naprawdę ma sens? Czy biurokracja i koszty z tym związane faktycznie działają na korzyść użytkownika i środowiska?
A dlaczego to jest ważne dla projektanta, inwestora?
Ponieważ to projektant sporządza dokumentację projektową, w tym opis techniczny i STWiORB, inwestor ma wpływ na SIWZ, które to dokumenty są podstawą do przeprowadzania przetargów.
Tam właśnie powstają teksty i parametry określające wymagania dla konkretnych produktów / wyrobów do zastosowania w danej inwestycji.
Zwracamy uwagę na to, aby w projektowaniu zachować zrównoważone podejście, unikając powtarzania oraz wdrażania nieracjonalnych, nieproporcjonalnych, a czasami wręcz szkodliwych wymogów. Rzetelna analiza wartości, zdroworozsądkowe podejście i umiar przyniesie więcej korzyści wszystkim uczestnikom procesu inwestycyjnego, a także przyszłym użytkownikom.
Przypisy
- European Product Registry for Energy Labelling (Europejski Rejestr Produktów do celów Etykietowania Energetycznego), https://energy-label.ec.europa.eu
- Polskie Centrum Akredytacji, https://www.pca.gov.pl
- Taki parametr trwałości oznacza, że średni strumień świetlny oprawy zachowa co najmniej 90% wartości początkowej, a maksymalnie 10% diod w oprawie może świecić poniżej wyznaczonego poziomu L90 po 100.000 godzin.
- Upward Light Output Ratio – określa procent strumienia świetlnego, jaki oprawa emituje w górną półprzestrzeń.
- ENEC / ENEC+ – europejski certyfikat i znak jakości i bezpieczeństwa dla produktów elektrotechnicznych, przyznawany przez niezależne, akredytowane jednostki notyfikujące. Znak ENEC potwierdza, że oprawa oświetleniowa spełnia wymagania norm EN i została przebadana w niezależnym laboratorium. Niezależnie od tego, czy produkt posiada znak ENEC/ENEC+, i tak wiadomo, że jest on bezpieczny, gdyż musi spełniać szereg rygorystycznych wymagań stawianych przez wymogi obowiązkowe, nałożone prawem unijnym i krajowym. Znak ENEC+ rozszerza ten zakres o testy jakości i trwałości, obejmujące m.in. parametry świetlne, stabilność w czasie oraz warunki środowiskowe Więcej tutaj: https://enec.com
- Zhaga / Zhaga D4i, standaryzacja modułów LED i interfejsów. Celem Zhaga jest zapewnienie wymienności komponentów między różnymi producentami, co ułatwia modernizacje, serwis i przedłuża cykl życia opraw. Standardy Zhaga wspierają również inteligentne oświetlenie, m.in. poprzez złącza Zhaga-D4i dla czujników i sterowników. Więcej tutaj: https://zhagastandard.org
- Więcej informacji np. tutaj: https://epd.org.pl/co-to-jest-epd/
- Więcej informacji tutaj: https://pep-ecopassport.org/en/
- Więcej o programie tutaj: https://darksky.org/what-we-do/darksky-approved/
- Dane z czerwca 2026.
